Sól warzona to sól otrzymywana przez odparowywanie wody z solanki i krystalizację rozpuszczonych w niej soli. Tą drogą powstaje zarówno część soli kuchennych, jak i mineralne sole do kąpieli. O składzie produktu decydują surowiec oraz sposób jego przetwarzania.
Sól kamienna jest natomiast skałą, której głównym minerałem jest halit, czyli chlorek sodu (NaCl). Można wydobywać ją w postaci stałej albo rozpuszczać wodą w złożu i pozyskiwać jako solankę. Ta sama sól ze złoża może więc trafić do odbiorcy po rozdrobnieniu lub po ponownej krystalizacji w warzelni.
Początkiem produkcji jest solanka, czyli wodny roztwór soli. Może pochodzić z naturalnych podziemnych ujęć, w których woda zawiera składniki mineralne związane z budową geologiczną danego obszaru. Poszczególne solanki różnią się stężeniem i proporcjami rozpuszczonych jonów.
Innym sposobem pozyskania surowca jest ługowanie złóż soli kamiennej. Do złoża doprowadza się wodę, która rozpuszcza sól, a powstały roztwór wydobywa się na powierzchnię.
Przed skierowaniem do krystalizacji solankę przygotowuje się odpowiednio do technologii i przeznaczenia produktu. Może to obejmować oddzielanie zawiesin oraz usuwanie wybranych składników. Oczyszczanie wpływa na późniejszy skład soli, dlatego jego zakres ma znaczenie przy porównywaniu produktów z różnych warzelni.
Ogrzewanie powoduje ubywanie wody i wzrost stężenia roztworu. Solanka zbliża się do nasycenia, czyli stanu, w którym w danej temperaturze nie może już rozpuścić większej ilości określonej soli. Dalsze odparowywanie prowadzi do przesycenia i krystalizacji.
Najpierw powstają drobne zarodki kryształów, które następnie rosną. Warunki procesu wpływają m.in. na ich wielkość. Kryształy wydzielają się jeszcze w obecności płynu – nie trzeba odparować całej wody, aby otrzymać sól w postaci stałej.
Wykrystalizowaną sól odbiera się i oddziela od pozostałego płynu, np. przez odsączanie lub wirowanie. W zależności od produktu kolejnymi etapami mogą być suszenie i przesiewanie. Dalsza obróbka pozwala uzyskać określoną wilgotność, sypkość i uziarnienie.
Panew to duże, płytkie naczynie służące do ogrzewania solanki. Jej rozległa powierzchnia umożliwia odparowywanie wody i odbiór powstających kryształów. Metoda panwiowa należy do tradycyjnych sposobów produkcji soli warzonej.
W naszej warzelni w Dębowcu pracujemy z naturalną solanką jodowo-bromową z własnych ujęć. Tak otrzymujemy Zabłocką Sól Termalną, przeznaczoną do kąpieli. Połączenie własnego surowca i zaplecza produkcyjnego daje nam kontrolę nad drogą od pozyskania solanki do gotowej soli.
Warzenie może odbywać się również w instalacjach próżniowych. Pod obniżonym ciśnieniem roztwór wrze w niższej temperaturze niż przy ciśnieniu atmosferycznym. Warzenie panwiowe i próżniowe różnią się urządzeniami oraz warunkami procesu, choć w obu przypadkach sól otrzymuje się przez odparowywanie wody i krystalizację.
Złoża soli kamiennej powstały w wyniku naturalnych procesów geologicznych, m.in. odparowywania dawnych zbiorników wodnych. Porównując gotowe produkty, warto rozróżnić kryształy powstałe w warzelni od soli wydobytej jako skała i następnie rozdrobnionej.
| Cecha | Sól warzona | Sól kamienna wydobywana w postaci stałej |
| Surowiec do produkcji | Solanka | Skała solna |
| Główne etapy otrzymywania | Odparowywanie wody, krystalizacja i odbiór kryształów | Wydobycie, kruszenie i sortowanie |
| Wielkość ziaren | Zależy od warunków krystalizacji i dalszej obróbki | Zależy m.in. od stopnia rozdrobnienia i przesiewania |
| Skład mineralny | Zależy od solanki, jej przygotowania i przebiegu produkcji | Zależy od złoża i zastosowanej obróbki |
Barwa i wielkość ziaren nie są pewnym sposobem rozpoznawania rodzaju soli. Obie grupy obejmują produkty o różnym wyglądzie. Również dodatki, takie jak substancje przeciwzbrylające, wynikają z konkretnej receptury, a nie z samego określenia „warzona” lub „kamienna”.
W solance obok jonów sodu i chlorkowych mogą występować m.in. jony wapnia, magnezu, potasu, bromkowe i jodkowe. Ich zawartość zależy od pochodzenia surowca, natomiast proporcje w gotowym produkcie kształtuje również sposób produkcji.
Podczas oczyszczania i krystalizacji część składników może zostać usunięta lub pozostać w roztworze pokrystalizacyjnym. Skład gotowej soli nie jest więc prostym przeliczeniem składu solanki po odjęciu wody. Sama metoda warzenia nie gwarantuje jednakowej zawartości wszystkich minerałów w różnych produktach.
W przypadku Zabłockiej charakterystycznym surowcem jest solanka jodowo-bromowa. Na jej bazie powstaje również Zabłocka Sól Uzdrowiskowa, mineralna sól do kąpieli otrzymywana metodą panwiową. W naszych solach występują m.in. związki jodu, bromu, magnezu i wapnia, co odróżnia ich skład od produktów nastawionych na wysoką czystość samego NaCl.
Naturalna obecność związków jodu różni się od jodowania soli spożywczej, polegającego na ich celowym dodawaniu w produkcji. Nazwy „jodowo-bromowa” i „jodowana” opisują zatem inne cechy produktu, a przeznaczenie do kąpieli lub do spożycia należy odczytywać z jego oznakowania.
Nasze inne produkty na bazie solanki jodow-bromowej,
które mogą Cię zainteresować
Wytwarzane w wyjątkowej tradycyjnej warzelni panwiowej w Dębowcu
Zapraszamy do odwiedzenia naszego bloga, gdzie znajdziesz
najnowsze informacje i artykuły
Śledź nasze wpisy, aby dowiedzieć się więcej
